Prof. Andrzej Garlicki - Bereza, polski obóz koncentracyjny

Koncepcja utworzenia "miejsc odosobnienia", czyli - używając niemieckiej nomenklatury - obozów koncentracyjnych, musiała być od pewnego czasu przygotowana w jakichś kręgach obozu sanacyjnego.

Przykład obozów w hitlerowskich Niemczech (Oranienburg, i Dachau) powstały już w marcu 1933 r.) był kuszący. Należy pamiętać, że wówczas celem tych obozów nie była eksterminacja . Chodziło o złamanie więźniów i zniechęcenie ich raz na zawsze do jakiegokolwiek oporu - a potem mogli wyjść na wolność.

Dwa dni po zabójstwie ministra spraw wewnętrznych Pierackiego ukazało się się "Rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 17 czerwca 1034 r-. W sprawie osób zagrażających bezpieczeństwu, spokojowi i porządkowi publicznemu". Art. Określał, kto może być kierowany do miejsc odosobnienia. Art. 2 zacytujemy w całości:

2. Postanowienie o przymusowym odosobnieniu wydaje sędzia śledczy na wniosek władzy, która zarządziła przytrzymani; uzasadniony wniosek tej władzy jest wystarczającą podstawą do wydania postanowienia 3. Odpis postanowienia będzie doręczony osobie przytrzymanej w ciągu 48 godzin od chwili jej przetrzymania".

Rozporządzenie stwarzało możliwość utworzenia wielu miejsc odosobnienia. Utworzono jedno, w Berezie Kartuskiej w województwie poleskim. Wojewodą był pułkownik Wacław Kostek-Biernacki, komendant twierdzy brzeskiej z czasów uwięzienia działaczy opozycji w 1930 r.

Bereza Kartuska miała jeden cel - złamać psychicznie osadzonych, tak aby już nigdy nie sprzeciwiali się władzom państwowym.

...Przybywający po wstępnych formalnościach, w czasie których obrzucano ich wyzwiskami, kierowani byli na trzy dni do izby przejściowej będącej swoistą kwarantanną. W raporcie czytamy:

"Izba ta była pusta, bez jakiegokolwiek umeblowania, okna były zabite do połowy dyktą, górne zaś były otwarte, podłoga betonowa. Temperatura wskutek nieopalania w zimie była stale poniżej zera. Przez cały dzień więźniowie musieli stać zwróceni twarzami do ściany. Na noc kładli się na gołą podłogę, bez nakrycia. Co pół godziny policjant alarmował śpiących więźniów, kazał im wstawać, ustawiać się pod ścianą w szeregu, odliczać, biegać, skakać, padać, siadać itp., po czym więźniowie kładli się do snu po to, by w następnej półgodzinie powtórzyła się ta sama udręka-. Jakiegokolwiek uchybienie w postawie, które dowolnie oceniał policjant, powodowało natychmiastowe bicie pałką. Zresztą w izbie tej bito więźniów stale bez jakiegokolwiek powodu oraz masakrowano ich do krwi".

...Do prac należało czyszczenie ustępów dokonywane małą szmatką, a więc w praktyce gołymi rękami. Przed posiłkiem nie pozwalano umyć rąk ubrudzonym kałem. Gdy jeden z więźniów zwrócił się z taką prośbą, usłyszał: "Ty kurwo inteligencka, możesz obiad z gównym zjeść".

Za najbardziej uciążliwą pracę uznawano pompowanie wody, które odbywało się przy użyciu kieratu. Orczyki były tak przymocowane, że więźniowie musieli pracować w głębokim pochyleniu. Kazano wykonywać również prace całkowicie bezsensowne jak kopanie o zasypywanie rowów, przenoszenie ciężkich kamieni z miejsca na miejsce.

Więźniowie musieli poruszać się biegiem. Nie wolno im było ze sobą rozmawiać. Policjanci zwracali się do nich per "skurwysynu", "kurwa mać", "świńskie ścierwy". Nie wolno było podobnie jak w Brześciu palić.

Stanisław Cat-Mackiewicz zesłany do Berezy wiosną 1930 r., stwierdził przed komisją Winiarskiego, że torturą było nawet wypróżnianie się: "wolno było tę czynność fizjologiczną załatwić tylko raz na dobę, rano - 20 ludzi stawało w pokoju z betonową podłogą i na komendę "raz, dwa, trzy, trzy i pół, cztery" każdy z nich miał obowiązek rozpiąć się, załatwić się i zapiąć się, co było oczywiście czasem niewystarczającym absolutnie, tym bardziej że...całość komendy nie mogła wynosić więcej czasu niż półtorej sekundy najwyżej. Wobec czego ludzie stale chodzili z niewypróżnionymi żołądkami, co zwłaszcza było dolegliwe przy owej "gimnastyce" polegającej na kilkugodzinnym "kaczym chodzie".

W Brześciu strażnikami byli żandarmi wojskowi i oficerowie WP. Wywołało to złe wrażenie w wojsku. W Berezie byli już tylko policjanci. Protestował przeciwko temu, bezskutecznie, komendant główny policji gen. Kordian Zamorski. Uważał, że służba w Berezie deprawuje młodych policjantów.

Obóz W Berezie Kartuskiej istniał do końca II RP. Okazało się bowiem wygodnym narzędziem sprawowania władzy. Przyznał to, już na emigracji, premier Składkowski, stwierdzając: "Bereza była niepopularnym i przykrym, lecz pożytecznym narzędziem ochrony całości i spoistości państwa w wypadkach, gdy władze sądowe nie mogły wkraczać dla braku możliwości ujawnienia dowodów winy ze wzgl. na tajne popieranie winowajcy przez Niemcy lub Sowiety."

Od redakcji: Po wojnie założono w Polsce również obozy koncentracyjne dla wypędzenia Niemców. Wg. niektórych danych było ich kilkaset, m. in. w Łambinowicach, Swiętochłowicach, Jaworznie, Sikawie, Potulicach, Lesznie Gronowie, Warszawie