Stare "Strachy"

Von: Kazimierz Kutz

My, tu na południu Polski, a dokładnie na dawnych ziemiach pruskich, co i rusz odkrywamy zręby starych katastrof. Tym razem przypomina o tym "Strach", niesamowita książka Jana Tomasza Grossa. Stawia drastyczne pytanie: dlaczego Holocaust był i jest tak słabo przeżywany przez polskie społeczeństwo? Tak, jakby niemieckie "Endlosung" dokonało się w innym kraju, a żydowskie pogromy w powojennych latach nie działy się w Polsce. Choć "sąsiedzi" zakatrupili wtedy od 800 do 1200 Żydów i zagrabili ich majątki. Powojenna fala antysemityzmu w swoich przejawach była powielaniem metod hitlerowskich, niejako nabytych po okupancie, a zwykle stosowanych w walce z insektami. Zabijanie resztki Żydów, którzy przeżyli wojnę, pamięć zbiorowa Polaków resekuje, ponieważ fakty te nie mieszczą się w genetycznych granicach mniemania o sobie. Nie mieszczą się w stereotypie: "Bóg, Honor i Ojczyzna".
   A idzie przecież o to, aby pogromy żydowskie w Kielcach, Krakowie, w Łomżyńskiem i na Podlasiu stały się częścią współczesnej pamięci zbiorowej Polaków. Podobnie jak mordowanie Ślązaków w 1945 roku w poauschwitzowskich obozach pracy na Górnym Śląsku, li tylko za to, że byli Ślązakami. Oblicza się, że zamordowano kilka tysięcy osób - mężczyzn, kobiet i dzieci, sposobami jeszcze okrutniejszymi niż te w pogromach żydowskich. Przy czym Żydów zabijano w ich mieszkaniach, wywlekano i katrupiono na rynku lub zamykano w stodole i palono, a Ślązaków "zapraszano" do poauschwitzowskich obozów, których były dziesiątki na Górnym Śląsku. Tam ich torturowano i unicestwiano. Ale to różnice wyłącznie "cywilizacyjne", choć tracić życie milej może by było jako istota ludzka, na własnym rynku albo w stodole sąsiada, a nie w świętochłowickim lagrze. Ale Niemcy w obliczu śmierci nie byli nam nic winni, ponieważ byli hitlerowcami. Mieli swoje ideały zagłady, swoje zdyscyplinowanie i mordowali na zimno.
   Nauczanie historii dzisiaj, w wolnym kraju i w zadomowieniu we wspólnocie europejskiej, nie może pomijać pełnej prawdy o przeszłości. Współczesny patriotyzm nie może li tylko być oparty na opowiastkach ku pokrzepieniu serc, bo zawładnie nim konwencja komiksu. Tak jak zdarzyło się to w Muzeum Powstania Warszawskiego, gdzie jeden z młodych ludzi zapytał przy wyjściu: "Ale kto wygrał?"
   Książka prof. Grossa i gorąca dyskusja wokół niej mogą sprawić, że młode pokolenie Polaków wyzwoli się z pęt polskiego antysemityzmu (a także polonocentryzmu) i zbuduje swoją tożsamość. Taką tożsamość, jakby powiedziała prof. Janion, na wszystkich grobach. Nie będzie to ani łatwe, ani proste, wszak wiele win w podtrzymywaniu antysemityzmu przypisuje się Kościołowi. Tymczasem już potępia się wydawnictwo liberalno-katolickie "Znak" w Krakowie za wydanie "Strachu". Co więcej - krakowski kardynał Stanisław Dziwisz oraz lider krakowskiej prawicy i poseł PO Jarosław Gowin odmawiają rzeczowej dyskusji na temat polskiego antysemityzmu na kanwie książki Grossa. To może oznaczać, że "mentalność narodowej prawicy wkracza do partii liberalnej i Kościoła łagiewnickiego". Inaczej mówiąc, byłby to krok w stronę PiS-u i początek realizacji misji politycznej posła Gowina, którą ten jawnie głosi.
   Po drugiej stronie naszego ogródka ks. Rydzyk, zawiedziony braćmi Kaczyńskimi, a zwłaszcza polityczną inercją i wyborczą klęską PiS-u, postanowił patronować powstawaniu nowej partii narodowej. Ma się zresztą tak nazywać i wejść samodzielnie ze swoim elektoratem na scenę polityczną. Byłaby to klęska polityczna dla partii Jarosława Kaczyńskiego, jej rozłam i koniec... jego kariery. Ponadto byłby to ciekawy fenomen polityczny: nieudomowiony polski antysemityzm stałby się w 2008 roku napalmem rodzimej sceny politycznej! Gdyby miało do tego dojść, będzie nas pochłaniać stare piekło. Płakać się chce...
   W każdym razie pojawia się całkiem nowe, groźne niebezpieczeństwo dla Donalda Tuska i jego ekipy.
   Jan Tomasz Gross jest ofiarą drugiej fali polskiego antysemityzmu, tej z 1968 roku, potomkiem polskiego inteligenta liberalnego pochodzenia żydowskiego, całkowicie zasymilowanego w kulturze polskiej. Polak i Amerykanin, historyk i socjolog. Jego pierwsza książka o pogromie Żydów w Jedwabnem wstrząsnęła polskim społeczeństwem. Teraz mamy wstrząs drugi. Terapia pamięci rodaków trwa.                        (Dziennik Zachodni n 31.01.08)